یادداشت : نیره سادات محمدی
آستان بهارستان؛ در میان خاندان پاک رسول خدا (ص)، هر یک از معصومان (ع) جلوهای از اسماء و صفات الهی هستند. امام حسن مجتبی (ع)، فرزند ارشد امیرالمؤمنین و حضرت زهرا (س)، تجلیگاه رحمت، بردباری و کرامتی بینظیر است؛ چنان که پیامبر اکرم (ص) درباره ایشان فرمود: «اگر قرار بود عقل به صورت یک انسان تجسم پیدا کند، به صورت امام حسن (ع) ظاهر میشد». این یادداشت، نگاهی است به ابعاد گوناگون شخصیت این امام همام که الگویی جاودان برای تمام اعصار است.
۱. کریم اهل بیت (ع)؛ بذل و بخشش بینظیر
یکی از بارزترین صفات امام حسن (ع) که لقب «کریم» را برای ایشان به ارمغان آورد، سخاوت و بخشش بینظیر ایشان است. این ویژگی به حدی بود که دیگر فضایل اخلاقی ایشان را تحتالشعاع قرار داد. در طول عمر پربرکتشان، دو بار تمام اموال خود را در راه خدا تقسیم کردند و سه بار نیز ثروت خود را با فقرا به طور مساوی تقسیم نمودند. این بخششها نه تنها نشان از بیاعتنایی ایشان به دنیا داشت، بلکه جلوهای از اعتماد کامل به خداوند و رعایت کرامت انسانی بود.
۲. عابدترین مردم زمانه؛ پیوندی ناگسستنی با خدا
با وجود جایگاه والای اجتماعی و سیاسی، امام حسن (ع) در عبادت و بندگی در اوج خشوع بود. امام صادق (ع) در توصیف ایشان میفرمایند: «حسن بن علی (ع) عابدترین مردم زمان خود و زاهدترین آنها و برترین آنها بود». گزارش شده است که ایشان ۲۵ بار پیاده به سفر حج مشرف شدند، در حالی که مرکبهای راهوار ایشان را خالی همراهی میکردند. این سفرهای طولانی و پرمشقت، نشاندهنده عشق و اشتیاقی وصفناپذیر به دیدار خانه خداست. روایت شده که هرگاه به نماز میایستادند، بندهای بدنشان به لرزه میافتاد و هنگام یاد مرگ، قبر، قیامت و صراط، گریههای طولانی میکردند. این نه ضعف، که اوج معرفت و عظمت درک ایشان از جایگاه بنده در پیشگاه پروردگار است.
۳. علم لدنی و دانشی بینظیر
امام حسن (ع) از همان کودکی، گوهر علم و حکمت را در وجود خود داشت. عثمان بن عفان درباره ایشان و برادرش میگوید: «کجا میتوانی مثل این جوانها را پیدا کنی؟ آنان کانون علم و حکمت و سرچشمه نیکی و فضیلتاند». روایت شده که معاویه برای امتحان، از ایشان درباره تعداد خرماهای یک درخت سوال کرد و حضرت دقیقاً عدد آن را تا آخرین دانه فرمودند و گفتهشان عیناً صحیح بود. این دانش، نمودی از علم لدنی بود که خداوند به برگزیدگان خود عطا میکند.
۴. تواضع و فروتنی؛ در کنار فقرا
عظمت اخلاقی امام حسن (ع) در تواضع بینظیر ایشان نیز آشکار است. در سیره اجتماعی ایشان آمده که روزی بر گروهی از فقرا عبور کردند که بر روی زمین نشسته و مشغول خوردن تکههای نان بودند. آنان حضرت را به غذا دعوت کردند و ایشان بیدرنگ کنار آنان نشست و با آنان همسفره شد و سپس آنان را به میهمانی خود دعوت و به آنان غذا و لباس بخشید. این رفتار، درس بزرگی برای تمام کسانی است که گمان میکنند بزرگی و ثروت، انسان را از همسفره شدن با نیازمندان بینیاز میکند.
۵. صلح تحمیلی و بصیرت سیاسی
با وجود تمام فضایل اخلاقی و عبادی، امام حسن (ع) در عرصه سیاسی نیز با درایت و بصیرتی کمنظیر عمل کردند. ایشان با پذیرش صلح با معاویه، که در تاریخ به «صلح امام حسن» مشهور است، نه تنها خون مسلمان را حفظ کردند، بلکه چهره واقعی بنیامیه را برای همیشه تاریخ آشکار ساختند. این صلح، یک عقبنشینی نبود، بلکه یک «مقاومت هوشمندانه» در شرایطی بود که یاران وفادار اندک و خائنان بسیار بودند. شهادت ایشان با زهر به دست همسرشان، جعده، که با تحریک معاویه انجام شد، نشان از دشمنی عمیق بنیامیه با خاندان نبوت دارد.
نتیجهگیری
امام حسن مجتبی (ع)، اسوه کرامت، عبادت، علم و اخلاق، در تاریخ اسلام چهرهای ماندگار است. ایشان با رفتار و سیره خود، نشان دادند که چگونه میتوان در اوج قدرت و ریاست، متواضع بود؛ در اوج بخشش، کرامت انسانی را حفظ کرد و در سختترین شرایط سیاسی، با تکیه بر عقل و تدبیر، از کیان اسلام محافظت نمود. تکریم و بزرگداشت این امام همام، تکریم همان ارزشهای ناب انسانی و الهی است که پیامبر گرامی اسلام (ص) برای اتمام آن مبعوث شد. میلاد با سعادت این اسوه بزرگ اخلاق و کرامت بر تمام آزادگان جهان مبارک باد.
