یادداشت: نیره سادات محمدی
آستان بهارستان؛ با فرا رسیدن ۳۱ شهریور، تقویم ایران به صفحهای میرسد که بوی باروت، عطر شهادت و زمزمههای ایثار از آن به مشام میرسد.
هفته دفاع مقدس تنها یک مناسبت تقویمی نیست؛ پدیدهای اجتماعی – فرهنگی و یکی از ستونهای هویتساز ملت ایران است. در این میان، اصحاب رسانه رسالتی سنگینتر از دیگران بر دوش دارند: پاسداری از حافظه جمعی و روایت صادقانه هشت سال مقاومت.
دفاع مقدس به مثابه سرمایه اجتماعی و رسانه به مثابه راوی آن
از منظر علوم اجتماعی، جنگ تحمیلی ۱۳۵۹–۱۳۶۷ یک آزمون ملی بود که سرمایه اجتماعی ایران را در سه لایه آشکار کرد: اعتماد به نهادهای مردمی و جبهههای خودجوش، شبکههای گسترده امداد و پشتیبانی، و هنجارهای ایثار و ترجیح ما بر من. رسانهها امروز وظیفه دارند این سرمایه را نه با اغراق و اسطورهسازی، بلکه با استناد به مستندات، خاطرات و تحلیلهای علمی بازتاب دهند.
از جبهه تا رسانه؛ چرخه بازتولید فرهنگی
هفته دفاع مقدس به چرخهای از بازتولید فرهنگی تبدیل شده است. رسانهها، جشنوارهها، فیلم، کتاب، شعر و شبکههای نوین، پلهایی هستند که حافظه جمعی را از نسل اول به نسلهای بعد منتقل میکنند. این چرخه نباید تکرار کلیشهای گذشته باشد؛ باید ترجمه گذشته به زبان امروز و پاسخ به پرسشهای نسل جدید باشد.
علم و دفاع؛ روایتی که کمتر گفته شده
یکی از وجوه کمتر گفتهشده دفاع مقدس، پیوند آن با علم و فناوری است. در شرایط تحریم و فشار، ایران با تکیه بر توان داخلی از علم به عنوان سلاح مقاومت استفاده کرد: مهندسی معکوس تجهیزات، ساخت پهپاد، پزشکی میدانی و مدیریت بحران. رسانهها میتوانند این پیوند را روایت کنند تا نشان دهند مقاومت فقط در میدان نبود؛ در آزمایشگاه، بیمارستان و اتاق فکر هم ادامه داشت.
رسالت رسانهها؛ روایت بدون تحریف
رسالت سنگین اصحاب رسانه در این هفته، روایت صادقانه و بدون تحریف است. روایت دفاع مقدس نباید به اسطورهسازی اغراقآمیز یا تاریخزدایی بینجامد. رسانه باید با تکیه بر مستندات، تاریخ شفاهی و تحلیلهای علمی، تصویری واقعی از آن دوران ارائه دهد و در برابر جنگ شناختی امروز، که هدفش مخدوش کردن حافظه جمعی است، هوشمندانه ایستادگی کند.
هفته دفاع مقدس یادآور این حقیقت است که ملت ایران در سختترین شرایط با ایمان، وحدت و علم، مقاومتی ماندگار ساخت. امروز که جنگ به شکلهای نوین اقتصادی، رسانهای و شناختی ادامه دارد، بازخوانی آن تجربه چراغ راه است. اصحاب رسانه باید نه فقط یادآور گذشته، بلکه بازآفرین ارزشها برای ساختن آیندهای بهتر باشند.
